روشن‌ است‌ كه‌ خصوصیات‌ اقتصادی‌ و اجتماعی‌ كشور از عوامل‌ مهم‌ در تصمیم‌گیریهای‌ سیاسی‌ و اقتصادی‌ است‌. از طرف‌ دیگر تصمیمات‌ دولت‌ عمدتاً بر سطح‌ زندگی‌ و رفاه‌ یكایك‌ افراد جامعه‌ اثر دارد و باز خور این‌ تصمیمات‌ اقتصادی‌ و سیاسی‌ كه‌ به‌ مورد اجرا گذاشته‌ شده‌اند خود سیاستهای‌ اقتصادی‌ اجتماعی‌ دولت‌ را تحت‌ تأثیر قرار می‌دهند. این‌ تعامل‌ در گذر زمان‌ تشكیل‌ دهنده‌ فرایند توسعه‌ اقتصادی‌ اجتماعی‌ سیاسی‌ جامعه‌ می‌باشد.

كشور ایران‌ در تاریخ‌ پرفراز و نشیب‌ خود همواره‌ از موقعیت‌ برجسته‌ و خاصی‌ در منطقه‌ خاورمیانه‌ برخوردار بوده‌ است‌ كه‌ این‌ موقعیت‌ در آستانه‌ قرن‌ بیست‌ و یكم‌ با توجه‌ به‌ تحولات‌ شگرف‌ داخلی‌ و منطقه‌ای‌ ابعاد پراهمیت‌تری‌ یافته‌ است‌.
انباشت‌ ذخایر نفت‌ و گاز در منطقه‌ جنوبی‌ ایران‌ و خلیج‌ فارس‌، وفور منابع‌ متنوع‌ معدنی‌ و زمینه‌سازی‌ برداشتهای‌ مطمئن‌ و مستمر از این‌ ذخایر و حضور در بازارهای‌ جهانی‌ فولاد، آلومینیوم‌، مس‌، سرب‌، روی‌ و...؛ موقعیت‌ جغرافیایی‌ مناسب‌ در جنوب‌ كشورهای‌ مشترك‌المنافع‌ شوروی‌ سابق‌، احیای‌ راه‌ تاریخی‌ جاده‌ ابریشم‌، وجود ذخایر غنی‌ نفت‌ و گاز در منطقه‌ دریای‌ خزر و امكان‌ دستیابی‌ به‌ آن‌ از طریق‌ ایران‌ و...؛ برخی‌ از ویژگیهای‌ این‌ موقعیت‌ و اعتبار برتر را می‌نمایاند.

هنوز آثار شوم‌ قرارداد 1907 و حضور بیگانگان‌ در كشور از اذهان‌ ایرانی‌ محو نشده‌ بود كه‌ جنگ‌ بین‌الملل‌ اول‌ آغاز شد و قسمت‌ عمدة‌ خاك‌ ایران‌ علی‌رغم‌ اعلام‌ بی‌طرفی‌ دولت‌، توسط‌ نیروهای‌ متفق‌ و متحد به‌ اشغال‌ در آمد و استقلال‌ كشور برای‌ چندمین‌ بار در سراشیبی‌ سقوط‌ قرار گرفت‌. در این‌ زمان‌، آشفتگی‌ سیاسی‌، عدم‌ وجود مسئولان‌ لایق‌، سقوط‌ كابینه‌ها یكی‌ پس‌ از دیگری‌ و بی‌ثباتی‌ قدرت‌ و از سوی‌ دیگر پریشانی‌ و فقر عمومی‌، آشفته‌ بازاری‌ پدید آورده‌ بود. به‌ سال‌ 1915 انگلیس‌ و روس‌ درصدد بر آمدند تا با بهره‌برداری‌ از این‌ فرصت‌، ایران‌ را گرفتار قرارداد ننگین‌ دیگری‌ نمایند تا دیگر اسمی‌ از ایران‌ مستقل‌ در نقشه‌ها دیده‌ نشود. در این‌ برهه‌ از زمان‌ بود كه‌ ایران‌ خسته‌ از فشار حكومت‌ استبدادی‌، مستعد قیام‌های‌ آزادیبخش‌ جهت‌ خاتمه‌ دادن‌ به‌ حضور بیگانگان‌ در نقاط‌ مختلف‌ كشور شد.

كردستان یكپارچه سرزمینی در قلمرو ایران بزرگ بوده و از دیرباز « كرد» استوارترین حافظان حاكمیت ملی و تمامیت ارضی ایران به شمار می رفته است. به همین سبب در سراسر مرزهای غربی، شرقی، شمالی و جنوبی برای دفاع از كشور اهورایی خویش، پس از طی فرسنگها راه دشوار، سكونت اختیار كرده است.
امروزه حضور گسترده مردم كرد، در هند، پاكستان، افغانستان، كشورهای شوروی سابق و در بیشتر نواحی مرزهای شمالی و شمال شرقی و شمال غربی، كناره های ارس و سراسر كوهپایه های زاگرس از شمال تا جنوب كه زیستگاه اصلی آنان است، شاهد این ادعا است.

جنگ‌ خلیج‌ (فارس‌) 1988-1980 میان‌ ایران‌ و عراق‌ به‌ لحاظ‌ خطراتی‌ كه‌ برای‌ صلح‌ و امنیت‌ بین‌المللی‌ به‌ همراه‌ داشت‌، نگرانی‌ و توجه‌ عمده‌ای‌ از سوی‌ جامعه‌ بین‌المللی‌ برانگیخت‌. این‌ نگرانی‌ گسترده‌ از یك‌ سو به‌ منافعی‌ كه‌ دولتها (به‌ ویژه‌ دولتهای‌ غربی‌) در ناحیه‌ خلیج‌ فارس‌ داشتند، منافعی‌ كه‌ آن‌ را حیاتی‌ می‌خواندند ارتباط‌ می‌یافت‌. از دیگر سو نشاندهنده‌ این‌ وحشت‌ بود كه‌ درگیری‌ به‌ رویارویی‌ بی‌اندازه‌ خطرناك‌ میان‌ شرق‌ و غرب‌ كه‌ دوران‌ طولانی‌ از آن‌ اجتناب‌ شده‌ بود، تبدیل‌ گردد.
ولی‌، صرفنظر از این‌ ملاحظات‌ كلی‌ استراتژیك‌، آغاز مخاصمات‌ در خلیج‌ (فارس‌) منافع‌ عینی‌ و فوری‌ دولتها را مستقیماً دربرگرفت‌. علاوه‌ بر مساله‌ پیچیده‌ بازرگانی‌ نفت‌، آزادی‌ و ایمنی‌ كشتیرانی‌ بین‌ المللی‌ نیز نگرانی‌های‌ عمده‌ای‌ را برانگیخت‌.

نقشه‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌ در سده‌های‌ نزدیك‌تر به‌ میلاد مسیح‌ از طبیعت‌ ساده‌ای‌ برخوردار بود. هنگامی‌ كه‌ هخامنشیان‌ در نیمه‌ قرن‌ ششم‌ پیش‌ از میلاد به‌ تحكیم‌ امپراتوری‌ خویش‌ پرداختند، در خلیج‌ فارس‌ برای‌ اولین‌ بار مفهوم‌ «دولت‌»، شبیه‌ برداشت‌ نوین‌ آن‌ تجربه‌ شد. امپراتوری‌ هخامنشی‌ بخش‌ عمده‌ جهان‌ متمدن‌ آن‌ روزگار، از هند در خاور تا مصر و لیبی‌ در باختر را شامل‌ می‌شد. سراسر منطقه‌ كرانه‌ای‌ جنوب‌ خلیج‌ فارس‌، جناح‌ جنوبی‌ امپراتوری‌ را تشكیل‌ می‌داد. هرودت‌، لبه‌ جنوبی‌ امپراتوری‌ هخامنشی‌ را شامل‌ كرانه‌های‌ ایران‌ (در خلیج‌فارس‌ و خلیج‌ عمان‌)، كرانه‌های‌ مقابل‌ و جزایری‌ نظیر قشم‌، هرمز، لارك‌، هنگام‌، بحرین‌ و محرّق‌ معرفی‌ كرد. نواحی‌ یادشده‌ بخشهای‌ ساتراپی‌ چهاردهم‌ بودند (پادشاهی‌های‌ خودمختار، امپراتوری‌ فدراتیو هخامنشیان‌). هخامنشیان‌ از موقعیت‌ استراتژیك‌ تنگه‌ هرمز بهره‌ گرفتند و ناوگانهای‌ دریایی‌ خود را برای‌ كشف‌ مسیرهای‌ دریایی‌ ارتباط‌ دهنده‌ هند و مصر از سمت‌ ایران‌ و خلیج‌فارس‌ روانه‌ ساختند. آنان‌ نحوه‌ بهره‌برداری‌ از قنات‌ (مجاری‌ آب‌ زیرزمینی‌) را به‌ چهارگوشه‌ گیتی‌ (چهار كشور تشكیل‌دهنده‌ امپراتوری‌ فدراتیو) معرفی‌ كردند.

بدون تردید همانطوری که سهم شعرا و نویسندگان ایرانی در طول تاریخ، به‌ویژه شعرا و نویسندگان ماوراءالنهر در تثبیت نفوذ، اعتلا و گسترش زبان و ادب نوین فارسی تاجیکی غیرقابل انکار و بی‌نظیر است، همانگونه هم سهم و تأثیر علما و دانشمندان منطقه متمدن ماوراءالنهر از قرن‌های اولیه هجری تا چندین قرن بعدی در پیشرفت و رواج علوم عقلی و نقلی نه تنها در ایران بزرگ و کشور های همجوار، بی‌سابقه، بلکه در دنیای قرون وسطی نیز بی‌سابقه و ماندنی است. خراسان و ماوراءالنهر پس از ورود اسلام نه فقط کانون تجدید استقلال سیاسی ایران بود و در احیاء زبان و ادب فارسی نقش و تأثیر بی‌همتا داشت، بلکه حکما، عرفا و دانشمندانی را بوجود آورد که برخی از آنها در سطح جهانی مطرح بوده و می‌باشند.

سرگذشت تاریخی ملت های ساكن دشت قبچاق و ایران ریشه های عمیق و نقاط مشترك تاریخی-فرهنگی دارد و اكنون بیش از هر وقت دیگر بررسی و مطالعه اساسی روابط تاریخی-زبانی و تاثیرات متقابل تاریخی-فرهنگی آن ها ضروری است.
بررسی تاریخ روابط ملت های دشت قبچاق و ایران این فرصت را به ما می دهد تا آن وحدت و یگانگی فرهنگی را كه دیرباز تاكنون در منطقه وجود داشته كشف و آشكار سازیم.

كتاب‌ نام‌ خلیج‌ فارس‌ بر پایه‌ اسناد تاریخی‌ و نقشه‌های‌ جغرافیایی‌، چندی‌ پس‌ از چاپ‌ دوم‌ به‌ دلیل‌ توجه‌ دوستداران‌ آثار تاریخی‌، سیاسی‌ و اجتماعی‌، به‌ ویژه‌ منطقه‌ جغرافیایی‌، سیاسی‌، راهبُردی‌ و ژئواكونومیك‌ یا زمین‌ اقتصادی‌ خلیج‌ همیشه‌ فارس‌ و هم‌چنین‌ استقبال‌ دانش‌جویان‌ عزیز و دانش‌ پژوهان‌ گرانقدر و مردم‌ آزاده‌ و پاك‌ اندیش‌ ایران‌، از جمله‌ استان‌های‌ كرانه‌ خلیج‌ فارس‌، نایاب‌ شد.

آذربایجان‌ در تاریخ‌ ایران‌ از اهمیت‌ خاصی‌ برخوردار است‌ و وجوه‌ اهمیت‌ آن‌ در پیش‌ و پس‌ از اسلام‌ متعدد است‌. موقعیت‌ راهبردی‌ آن‌ همواره‌ موجب‌ توجه‌ بسیاری‌ به‌ این‌ منطقه‌ بوده‌ است‌. در تاریخ‌ ایران‌ دوره رسمیت‌ مذهب‌ شیعه‌ به‌ عنوان‌ مهم‌ترین‌ شاكله‌ وحدت‌ ملّی‌ ایرانیان‌ در عصر صفوی‌ از آذربایجان‌ آغاز شد و خاستگاه‌ خاندان‌ صفوی‌ هم‌ همین‌ خطه‌ بوده‌ است‌. اهمیت‌ اردبیل‌ از اهمیت‌ آذربایجان‌ جدا نبوده‌ و نیست‌.