پس از فروپاشی شوروی، پایان جنگ سرد و انحلال پیمان ورشو، تغییراتی در جغرافیای سیاسی و موقعیت ژئوپلیتیكی جهان پدید آمده است. تحولات رویدادهای پیرامون ایران نسبت به بسیاری از مناطق جهان ژرفتر و پرتنشتر بود. اگرچه همزمان با انقلاب اسلامی در ایران دو تحول عمده در پیرامون كشور ما رخ داد، ولی این رویدادها پس از پایان جنگ سرد نیز ادامه یافته و اوضاع آن وخیمتر شد. اشغال نظامی افغانستان توسط شوروی در سال 1980 به دنبال وقوع انقلاب اسلامی در ایران، حمله ارتش عراق به ایران در شهریور 1359 و ادامه هشت سال جنگ تحمیلی عراق بر ایران و پایان آن در سال 1367 و متعاقب آن حمله عراق به كویت در سال 1991، از تحولات بسیار چشمگیری بود كه در اطراف مرزهای ایران رخ داده است. فروپاشی اتحاد شوروی و به دنبال آن استقلال جمهوریهای شوروی، ایران را در فضای جغرافیای سیاسی جدیدی وارد كرد. ایران كه در شمال فقط با یك كشور (اتحاد شوروی) هم مرز بود پس از فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد در دسامبر سال 1991 با جمهوریهای آسیای مركزی و قفقاز همسایه شد. جمهوریهای تازه استقلال یافته تركمنستان در شمال شرقی ایران و در شرق دریای خزر و آذربایجان و ارمنستان و جمهوری خود مختار نخجوان (در تركیب جمهوری آذربایجان) در غرب دریای خزر همسایگان شمال غربی ایران را تشكیل دادند.
