جهانی‌ شدن‌، آسیب‌ پذیریهایی‌ نسبت‌ به‌ تهدیدات‌ قدیمی‌ ایجاد می‌كند. شبكه‌های‌ جنایی‌ با استفاده‌ از پیشرفته‌ترین‌ فناوری‌ها مواد مخدر، تسلیحات‌، فلزات‌ و سنگ‌های‌ گرانبها، حتی‌ انسان‌ها را به‌ طور غیر قانونی‌ نقل‌ و انتقال‌ می‌دهند. در واقع‌ این‌ عناصر "جامعه‌ غیر مدنی‌" مجموعه‌های‌ عظیم‌ فعالیت‌های‌ غیر قانونی‌ است‌؛
با متكی‌ شدن‌ روز افزون‌ بنیان‌های‌ نظامی‌ به‌ تكنولوژی‌ ارتباطی‌ و اطلاعاتی‌ جدید نظیر شبكه‌های‌ الكترونیكی‌ كامپیوتری‌ كه‌ عمدتاً غیر نظامی‌ هستند، تشكیلات‌ نظامی‌ دولت‌های‌ ملی‌ در مقابل‌ حملات‌ و تهدیدات‌ غیر مسلحانه‌ و جنگهای‌ اطلاعاتی‌ و تروریسم‌ اطلاعاتی‌ شدیداً بی‌ حفاظ‌ می‌شوند.
این‌ تكنولوژی‌های‌ جدید موجب‌ منسوخ‌ شدن‌ جنگ‌های‌ بزرگ‌ كه‌ عمدتاً میان‌ ملل‌ رخ‌ می‌داد و ظهور جنگ‌های‌ اطلاعاتی‌ می‌شوند كه‌ مهمترین‌ تسلیحات‌ آن‌ خود تكنولوژی‌ اطلاعاتی‌ است‌ كه‌ دولت‌ها كمترین‌ كنترل‌ را بر تولید و توزیع‌ آن‌ها دارند. به‌ علاوه‌، ارتش‌های‌ آنان‌ برای‌ نبرد در چنین‌ جنگ‌هایی‌ آموزش‌ ندیده‌اند. تكنولوژی‌ ارتباطی‌ و اطلاعاتی‌ جدید موجب‌ اشاعه‌ توان‌ و قدرت‌ خشونت‌ (نمادی‌ و فیزیكی‌) در جامعه‌ در سطح‌ وسیعی‌ از یك‌ طرف‌ و بازیگران‌ فراملی‌ در سطح‌ دیگر، می‌شوند.

می دانیم كه واژه ایده ئولوژی از آغاز ابداع آن توسط دستوت دوتراسی در سال 1796، تا زمان حاضر كه پا به هزاره سوم نهاده ایم، راه درازی را پیموده و به لحاظ ماهیت، صورت، و نیز محتوا، دگرگونی های شگرفی را تجربه كرده است، به گونه ای كه در دهه های پایانی قرن بیستم به صورت یك عنصر بسیار مهم در تمامی شئون حیات بشر در آمده بود. اما یك حقیقت همواره پابرجا مانده مانده است: یك ایده ئولوژی اصیل و حقیقی از بطن یك جامعه بر می آید و زاییده شرایط خاص آن جامعه است; و در همین جا است كه تفاوت ایده ئولوژی های اصیل از ایده ئولوژی های "وارداتی" ( و مشكلات ناشی از گزینش این كالای وارداتی فكری) كاملا روشن می شود.

در چند دهه‌ اخیر تلاشهای‌ زیادی‌ صورت‌ گرفته‌ تا به‌ عنوان‌ بخشی‌ از برنامه‌ها و سیاست‌های‌ تنش‌زدایی‌ و دستیابی‌ به‌ صلح‌ و آرامش‌، به‌ جنگ‌، درگیری‌ و رابطه‌ خصومت‌آمیز میان‌ كشورهای‌ منطقه‌ غنی‌، حساس‌ و استراتژیك‌ خاورمیانه‌، بویژه‌ بین‌ اعراب‌ و اسراییل‌ خاتمه‌ داده‌ شود.
این‌ امر بویژه‌ پس‌ از فروپاشی‌ اتحاد جماهیر شوروی‌ و قرار گرفتن‌ ایالات‌ متحده‌ در موقعیت‌ قدرت‌ بلامنازع‌ جهانی‌ و تقویت‌ احساس‌ سردمداری‌ و رهبری‌ دنیا و همچنین‌ حمله‌ عراق‌ به‌ كویت‌ كه‌ در جبهه‌ اعراب‌ تفرقه‌ و شكاف‌ و نهایتاً ضعف‌ شدید ایجاد كرد، ابعاد تازه‌تر و جدّی‌تر به‌ خود گرفته‌ و به‌ عنوان‌ بخش‌ حساس‌ سناریوی‌ نظم‌ نوین‌ جهانی‌ آمریكا مطرح‌ گردید. برای‌ دولت‌ آمریكا بسیار مهم‌ بوده‌ و هست‌ كه‌ رژیم‌ صهیونیستی‌ به‌ عنوان‌ نماینده‌ و متحد استراتژیك‌، پایگاه‌ مستحكم‌ و قابل‌ اطمینان‌ غرب‌، حافظ‌ منافع‌ و اهرم‌ فشار قوی‌ آمریكا علیه‌ دولت‌های‌ منطقه‌ و رشد روزافزون‌ اسلام‌گرایی‌، در امنیت‌ و ثبات‌ قابل‌ قبولی‌ بسر برد.

هیچ‌ اجتماعی‌ بدون‌ حداقل‌ نظم‌ نمی‌تواند وجود داشته‌باشد. ضرورت‌ وجود نظم‌ امری‌ بدیهی‌ و حقیقی‌ است‌. این‌ ضرورت‌ از «زیست‌ مشترك‌» ناشی‌ می‌شود. زیست‌ مشتركی‌ كه‌ باید آمیخته‌ با صلح‌ و امنیت‌ باشد. اما از آنجا كه‌ در اجتماعات‌، روابط‌ با یكدیگر همیشه‌ بصورت‌ همكاری‌ و بر مبنای‌ درستی‌ نیست‌، طبیعت‌ زندگی‌ اجتماعی‌ و انگیزه‌های‌ فطری‌ انسانها همراه‌ با تجارب‌ حاصله‌، آنها را متقاعد ساخته‌ است‌ كه‌ زندگی‌ توأم‌ با هرج‌ و مرج‌ و ظلم‌ و ستم‌ برای‌ بشر قابل‌ تحمل‌ نبوده‌ و با اهداف‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ و معنوی‌ آنان‌ سازگار نیست‌ و افراد باید در روابط‌ با یكدیگر، حدود و قیودی‌ را رعایت‌ كنند.

می‌توان‌ گفت‌ اولین‌ ارتباطات‌ ما با كشورهای‌ اروپایی‌ به‌ دوران‌ بعد از ظهور اسلام‌ برمی‌گردد. به‌ دورانی‌ كه‌ «اوزون‌ حسن‌» از تركمانان‌ آق‌قویونلو بر كشور ما حكومت‌ می‌كند. در آن‌ دوران‌ عمده‌ترین‌ عاملی‌ كه‌ موجب‌ نزدیك‌ شدن‌ ما به‌ اروپا می‌گردید احساس‌ تهدیدی‌ بود كه‌ از همسایه‌ قوی‌تر خود یعنی‌ تركان‌ عثمانی‌ داشتیم‌. علاوه‌ بر وجود دشمنی‌ و خصومت‌ دیرینه‌، اختلافات‌ و تضادهای‌ سیاسی‌، اقتصادی‌ و حتی‌ مذهبی‌ بر روابط‌ بین‌ دو كشور ایران‌ و عثمانی‌ حاكم‌ بود. بنابر این‌ طبیعی‌ بود كه‌ ایرانیها در فكر این‌ باشند كه‌ از راهی‌ و طریقی‌ تركیه‌ عثمانی‌ را ضعیف‌ كنند تا تهدیدی‌ كه‌ از جانب‌ آن‌ كشور متوجه‌ ایران‌ است‌ به‌ حداقل‌ برسد و یا كاملاً منتفی‌ گردد. پشت‌ مرزهای‌ غربی‌ عثمانی‌ و در فاصله‌ نه‌ چندان‌ دوری‌ از ما، اروپا قرارداشت‌ و لذا ایران‌ به‌ اروپا متمایل‌ شد تا بتواند عثمانی‌ را از پشت‌ سر در فشار قرار دهد.

بررسی‌ مفاهیم‌ منازعاتی‌ كه‌ در روابط‌ بین‌الملل‌ بر مبانی‌ احتراز از تضاد Conflict Avoidance ، بر انگیختن‌ تضاد Conflict Provocation و حل‌ و فصل‌ تضاد Conflict Resolution شكل‌ می‌گیرند، نخستین‌ هدف‌ این‌ فصل‌ است‌. تحقق‌ چنین‌ هدفی‌ ما را بر آن‌ می‌دارد تا نگرشهایی‌ را مدنظر قرار دهیم‌ كه‌ در این‌ زمینه‌ وجود دارند. من‌ این‌ پدیده‌ها را از دیدگاه‌ واقع‌گرایی‌، نوواقع‌گرایی‌ و كثرت‌گرایی‌ / كاركردگرایی‌ بررسی‌ كرده‌ همچنین‌ آنها را از دید جامعه‌ جهانی‌ (تئوری‌ نیازها) و نئوماركسیسم‌ و جهانمداری‌ نو از آن‌ روی‌ مورد تجزیه‌ و تحلیل‌ قرار داده‌ام‌ كه‌ هریك‌ از اندیشه‌ها و نگرشهای‌ یاد شده‌ به‌ گونه‌ای‌ بر نظریه‌ روابط‌ بین‌الملل‌ تأثیر چشمگیری‌ گذاشته‌ است‌. هدف‌ دیگر این‌ مبحث‌، آشنایی‌ با وجوه‌ تشابه‌ و افتراق‌ موجود در ماهیت‌ پدیده‌ تضادی‌ است‌ كه‌ بر مبنای‌ مكتبهای‌ مزبور شكل‌ گرفته‌ باشد. چنین‌ راه‌ كاری‌ دستمایه‌ ایجاد چارچوب‌ گسترده‌تری‌ می‌شود كه‌ بر اساس‌ آن‌ می‌توان‌ اهمیت‌ تضاد را در عرصه‌ تئوری‌ روابط‌ بین‌الملل‌ دریافت‌.

ازقرن‌ شانزدهم‌ كه‌ نخستین‌ دولتها به‌ مفهوم‌ امروز در صحنه‌ اروپا پدید آمدند، به‌ مرور تا به‌ امروز، سراسر گیتی‌ را به‌ تصرف‌ خود درآورده‌اند، بطوریكه‌ اكنون‌ سرزمین‌های‌ پنج‌ قاره‌، در قالب‌ واحدهای‌ سیاسی‌ (دولت‌)، به‌ كشورهایی‌ تقسیم‌ شده‌ است‌.
در جامعه‌ بین‌الملل‌ كه‌ بهتر است‌ به‌ آن‌ «مجموعه‌ دولتها» گفته‌ شود، هنوز سازمانی‌ مافوق‌ همه‌ به‌ وجود نیامده‌ است‌...

گسترش ناسیونالیسم نهاد و موجب بیداری سایر ملتها شد تا برای کسب استقلال قیام کنند. همچنین،در پایان جنگ جهانی اول و دوم، ملل تحت ستم و مستعمره به پا خواستند. دولتهای ملی در کشورهای جهان سوم خواستار اعمال حاکمیت خود بر منابع ملی خود شدند و رو در روی قدرت های بزرگ قرار گرفتند. اگرچه جملگی آنها به پیروزی نرسیدند، لیکن اثرات سازنده خود را باقی گذاشتند. از جمله ملی شدن صنعت نفت در ایران و ملی کردن کانال سوئز در مصر و نقشی که دکتر مصدق و ناصر در انجام این مهم بر عهده داشتند.

پناهندگان‌ كه‌ از پیامدهای‌ بحرانهای‌ سیاسی‌ یا اقتصادی‌ بوده‌ معمولاً در طول‌ تاریخ‌ و در چارچوب‌ مخاصمات‌ تمدنها و كشورهای‌ خصم‌، متحد گروهی‌ و خصم‌ گروهی‌ دیگر به‌ شمار می‌آمده‌اند به‌ صورتی‌ كه‌ در تمدنهای‌ كهن‌ یونان‌ و روم‌ باستان‌ بدین‌ جهت‌ حقوقی‌ بر آنان‌ مترتب‌ بوده‌ است‌. پس‌ از آن‌ ادیان‌ بزرگ‌ الهی‌ هستند كه‌ براساس‌ نوعدوستی‌ حقوقی‌ را برای‌ آنان‌ درنظر گرفته‌ و به‌ پیروان‌ خود امر به‌ رعایت‌ این‌ حقوق‌ را داده‌اند. در اندیشه‌ بنیان‌گذاران‌ حقوق‌ بین‌الملل‌ همچون‌ گروسیتوس‌ پناهندگان‌ از پیامدهای‌ جنگ‌ بوده‌ كه‌ با آنان‌ رفتاری‌ در چارچوب‌ حفظ‌ كشور و واقعیت‌ آن‌ توصیه‌ می‌شده‌ است‌. چنانچه‌ دولتی‌ هیچگونه‌ خطری‌ را از جانب‌ آنان‌ برای‌ خود تشخیص‌ نمی‌داد می‌توانست‌ به‌ آنان‌ حقوقی‌ همسنگ‌ شهروندان‌ خود قائل‌ شود، پس‌ از آن‌ موضوع‌ پناهندگی‌ در سفارتخانه‌ها، قراردادهای‌ استرداد مجرمین‌ و تأثیر آن‌ بر پناهندگان‌ و بالاخره‌ پناهندگی‌ سیاسی‌ كه‌ نخستین‌ بار از زمان‌ انقلاب‌ كبیر فرانسه‌ باب‌ شود، مورد نظر قرار گرفته‌ است‌.

سیاست‌ خارجی‌ تحت‌ الشعاع‌ عوامل‌ و متغیرهای‌ مختلفی‌ قرار می‌گیرد، یكی‌ از موارد بسیار مهمی‌ كه‌ بر كلیه‌ جوانب‌ زندگی‌ بشر تاثیر می‌گذارد از آموخته‌ها و دستاوردهای‌ محیطی‌ ـ صنعتی‌ و علمی‌ بشر ناشی‌ می‌شود. با پیدایش‌ وسایل‌ مختلف‌ ارتباطی‌ جوامع‌ به‌ یكدیگر نزدیكتر می‌شوند، و با دستاوردهای‌ جدید، بشر به‌ گسترش‌ آزادیها و بسط‌ همكاریهای‌ جمعی‌ خود میل‌ می‌كند. قید و بندهای‌ ضروری‌ كه‌ از جهل‌ او ناشی‌ می‌شد، می‌گسلد، و نهادهای‌ كارآمد دیگری‌ ایجاد می‌كند. بشر در مسیری‌ حركت‌ می‌كند تا جانشینی‌ و خلافت‌ خدای‌ خود را بر زمین‌ و آسمانها تحقق‌ بخشد. دستاوردهایی‌ كه‌ بشرتاكنون‌ بدست‌ آورده‌ است‌ امكان‌ تحقق‌ این‌ نویدها را بیش‌ از پیش‌ قابل‌ دسترس‌ نشان‌ می‌دهد. با درك‌ این‌ توانمندی‌، انسان‌ به‌ سامان‌دهی‌ جدید كلیه‌ جوانب‌ زندگی‌ خود دست‌ می‌زند. نهاد دولت‌ ملی‌ به‌ شدت‌ از این‌ دستاورد تاثیر می‌پذیرد. مرزهای‌ جغرافیایی‌ اخیراً ارزش‌ سابق‌ خود را از دست‌ داده‌اند و مفهوم‌ حاكمیت‌ تجلی‌ جدید خود را - نه‌ در قدرت‌ نظامی‌ - بلكه‌ در پیشرفتهای‌ تكنولوژیك‌ و دانش‌ فنی‌ و شكوفایی‌ اقتصادی‌ جاری‌ می‌بیند.